Pytania Mojżesza o obecność Boga podczas wędrówki Izraelitów przez pustynię (Wj 32–34)
W chwilach zwątpienia wielu pyta o obecność Boga. Dlaczego milczy? Dlaczego nie reaguje? Izraelici podczas wędrówki przez pustynię również przeżywali podobne doświadczenie. Wydawało im się, że Bóg ich opuścił. Opowiadanie o złotym cielcu prowadzi jednak do zaskakującego odkrycia. Boża obecność nie objawia się przede wszystkim w nadzwyczajnych znakach, lecz w miłosierdziu, które przebacza i na nowo przywraca człowieka do wspólnoty z Bogiem.
Fragment rozdziału „Czy można na Bogu wymusić miłosierdzie?” z książki Biblijne pytania o Boże miłosierdzie, s. 40–41:
Miłosierdzie jako znak obecności Boga
Dalszy tok narracji przynosi obok nowych wątków wiele powtórzeń, co wskazuje na złożoność tradycji, które leżą u podstaw redakcji tekstu opisującego epizod złotego cielca. W centrum opowiadania pozostaje jednak kwestia obecności Boga. Mojżesz powraca do tego, co było przyczyną grzechu ludu, który pragnął, by Bóg szedł na jego czele. Taka obecność byłaby dowodem łaskawości Boga dla Izraela (Wj 33,16). Mojżesz nie zadowala się zapewnieniem, że Pan – dosłownie „Jego oblicze” – pójdzie osobiście przed nimi (w. 14). On chce ujrzeć chwałę Boga (w. 18). W tym wyraża się największe pragnienie człowieka: dotrzeć do granicy ludzkiego doświadczenia, do krawędzi świata materialnego, by dotknąć istoty Boga. Gdy YHWH objawił się po raz pierwszy Mojżeszowi, uczynił to w znaku płonącego krzewu (Wj 3,2). Teraz Mojżesz chce uczynić krok dalej – nie zadowalając się pięknem, ciepłem i żywością płomienia, pragnie zanurzyć się w nim samym.
Opisane dalej przejście Pana (33,19-23; 34,5-8) jest próbą uchwycenia doświadczenia, które przekracza wszelkie wymiary materialne. Uważna lektura pozwala zauważyć pewne sprzeczności, które naprowadzają na właściwe zrozumienie przeżycia Mojżesza. Bóg zapowiada mu, iż „ujrzy Go z tyłu, lecz nie ukaże mu swego oblicza” (33,23). Wcześniej jednak mówi się, że Bóg rozmawiał z Mojżeszem „twarzą w twarz jak przyjaciel z przyjacielem” (33,11). W języku Biblii obcowanie twarzą w twarz z Bogiem jest zwrotem wyrażającym życie w obecności Boga, Jego opiece i łaskawości, co odnajdujemy chociażby w błogosławieństwie kapłańskim (por. Kpł 6,25). Taką interpretację podpowiada też termin „przyjaciel” (rēa‘), który w języku hebrajskim pochodzi od czasownika „paść, wypasać, żywić” (rā‘āh). Przyjaciel to ktoś, z kim dzieli się pastwisko, stół i pokarm. Bóg, pozwalając Mojżeszowi oglądać swoje oblicze, czyni go uczestnikiem swojego życia, tego, co stanowi Jego istotę.
Tak rozumiana „twarz” Boga staje się przedmiotem objawienia: „Ukażę ci moje dobro (piękno) i wyznam przed tobą imię YHWH” (33,19). Rzeczywiście, „Pan przeszedł przed jego oczyma, wołając: «YHWH, YHWH, Bóg miłosierny i łagodny, nieskory do gniewu, bogaty w łaskę i wierność, zachowujący swą łaskę w tysiączne pokolenia, przebaczający niegodziwość, niewierność, grzech, lecz zsyłający kary za niegodziwość ojców na synów i wnuków aż do trzeciego i czwartego pokolenia»” (34,6-7). Bóg objawia siebie w miłości, którą pragnie ogarnąć każdego człowieka z całą jej delikatnością i stałością, cierpliwością i pewnością. Miłość Boża nie neguje grzechu człowieka, lecz właśnie ze względu na niego wyznaje, iż „wyświadcza łaskę temu, komu ją wyświadcza, i okazuje miłosierdzie temu, komu je okazuje” (33,19). To zdanie, mimo swojej nieokreśloności, jest wyznaniem Bożego miłosierdzia, do którego każdy może się odwołać.
Gdzie szukać obecności Boga? Opowiadanie o złotym cielcu demaskuje grzech Izraelitów, pokazując zarazem, że Bóg jest obecny w miłości przebaczającej i wprowadzającej grzesznika do wspólnoty z sobą. Nie potrzeba budować nowych „złotych cielców”. Bóg pragnie być obecny w świecie poprzez człowieka, który otwiera się na Jego miłosierdzie. Milczenie Boga jest pozorne, gdyż słowo, które towarzyszyło Jego przejściu przed Mojżeszem, rozbrzmiewa wciąż wobec każdego człowieka szukającego Bożej obecności. A w naszej rzeczywistości przestało być tylko dźwiękiem – wszak w Jezusie Chrystusie stało się Ciałem (por. J 1,14).
Ten wpis jest częścią serii poświęconej biblijnemu przesłaniu o Bożym miłosierdziu. Jeśli rozpoczynasz lekturę tego cyklu, zacznij od wpisu „Dlaczego pytania o Boże miłosierdzie?”
