Jezus opowiada przypowieść o sieci zarzuconej w jezioro, która zagarnia ryby wszelkiego rodzaju (Mt 13,47-50). Dopiero po zakończeniu połowu następuje ich oddzielenie. Jaki połów ma na myśli Jezus?
Fragment rozdziału „Sieć (Mt 13,47–50)” z książki Przypowieści Jezusa. Narracyjny klucz lektury (s. 53–54):
Metaforyka przypowieści
Pozostając w obrębie samej przypowieści, jej interpretacja nie przedstawia większych trudności. Historia połowu siecią ilustruje prawdę o królestwie Bożym, które rozwija się w dwóch fazach.
Pierwszy etap to czas zbierania (Mt 13,47). Królestwo na podobieństwo sieci ogarnia wszystkich ludzi – i dobrych, i złych. Taka jest wspólnota ludzi zgromadzona wokół Jezusa i w Kościele. Jak nie da się sortować ryb, gdy pozostają jeszcze w głębinie wody ogarnięte siecią, tak królestwo Boże w swoim ziemskim stadium (jego postacią, choć nie jedyną, jest Kościół) obejmuje każdego, kogo uda się złowić. Dobro i zło pozostają w nim wymieszane. Nie chodzi tylko o zróżnicowanie w wymiarze moralnym między ludźmi – również w samym człowieku dobro i zło bywają ze sobą splątane, tak że nie sposób od razu ocenić, jaki jest ani jaki będzie. Taka forma istnienia Kościoła wpisana jest w Boży zamysł zbawienia, na co wskazuje przemilczenie podmiotu zarzucającego i napełniającego sieć. Użyta strona bierna wydaje się być formą passivum theologicum, wskazującą, że działającym w ten sposób – zapraszającym wszystkich do udziału w swoim królestwie – jest sam Bóg. Nawet gdy owo zaproszenie dokonuje się w świecie przez apostołów, to ich „bycie rybakami ludzi” ma swoje źródło w Jezusie i Jego słowie powołania (por. Mt 4,19 i paral. Mk 1,17).
Druga faza królestwa Bożego pozostaje jeszcze w przyszłości, ale jej nadejście jest pewne. Gdy sieć zostanie napełniona – użycie strony biernej może być ponownie uznane za passivum theologicum, wskazujące na Boga jako Tego, który decyduje o napełnieniu sieci – nastąpi czas selekcji, oddzielenia dobrych od złych w królestwie Bożym (Mt 13,48). Obecność rybaków – jako tych, którzy segregują połów – pozostaje w tym punkcie narracji jedynie domyślna, gdyż ponownie chodzi o czynność pozostającą w gestii Boga. Jej rezultat jest pozytywny: oddzielenie dobrych od złych sprawi, że połów zakończy się sukcesem, gdyż królestwo niebieskie ostatecznie stanie się udziałem tych, którzy są dobrzy.
Metaforyka wyjaśnienia przypowieści
Wyjaśnienie towarzyszące przypowieści w Mt 13,49–50 nadaje jej walor przypowieści alegoryzującej, rozszerzając tym samym jej sens metaforyczny. Interpretacja kładzie nacisk nie na zbieranie, lecz na selekcję prowadzącą do usunięcia złych. Moment, w którym sieć „zostaje napełniona” (Mt 13,48a), zostaje zinterpretowany jako „koniec świata”, kiedy dokona się sąd i kara. Miejsce rybaków zajmują „aniołowie”, którzy „wyłączą złych spośród sprawiedliwych”. Rozróżnia się już nie między „dobrymi” i „nieużytecznymi” (przenosząc sens przymiotnika sapra z „niejadalnych” ryb [Mt 13,48b] na człowieka), lecz między „sprawiedliwymi” i „niegodziwymi” (gr. ponēros), co jednoznacznie wskazuje na moralne kryterium oceny ludzkiego postępowania. „Odrzucenie złych” (Mt 13,48b) staje się „wrzuceniem w piec rozpalony”, gdzie będzie „płacz i zgrzytanie zębów”. Symbolika tego obrazu pozostaje zgodna z ówczesnymi wyobrażeniami sądu: ogień jest narzędziem kary, zaś płacz i zgrzytanie zębów wyrażają cierpienie odrzuconych, którzy obok rozpaczy przeżywają także wściekłość. Wyjaśnienie pomija natomiast wspomniane w przypowieści „zebranie dobrych w naczynia” (Mt 13,48b). Akcent nie jest zatem położony na zbawienie sprawiedliwych, co odpowiadałoby przesłaniu przypowieści, lecz na zagładę nieprawych.
Interpretacja przypowieści o sieci przekształca ją zatem z pouczenia w ostrzeżenie skierowane do Kościoła. Ta wspólnota, zgodnie z wolą Boga, obejmuje „złych” i „dobrych”. Kościół jest corpus mixtum (św. Augustyn), w którym znajdują się dobrzy i źli. Przy końcu świata niegodziwi zostaną oddzieleni od dobrych i wydani wiecznej karze. Ta perspektywa winna mobilizować uczniów Chrystusa, by swoim postępowaniem mogli zostać zaliczeni do grona „dobrych”. Inaczej niż w przypowieści, w przestrzeni ludzkiego życia wciąż pozostaje nadzieja na stanie się dobrą częścią połowu przez nawrócenie i przemianę.
Ten wpis należy do serii pt. Przypowieści Jezusa. Jeśli trafiłeś tutaj po raz pierwszy, zachęcam do rozpoczęcia lektury od wpisu „Dlaczego narracyjny klucz lektury przypowieści Jezusa?”
