Kolejnym sposobem czytania Pisma Świętego jest analiza mowy bohaterów. W opowiadaniach biblijnych mowy i dialogi zajmują szczególne miejsce. Gdy narrator opisuje wydarzenia lub bohaterów, poznajemy ich przez jego spojrzenie. To on wybiera informacje, które chce nam przekazać, i decyduje, w jaki sposób je przedstawić.
Inaczej dzieje się wtedy, gdy bohaterowie zaczynają mówić. Narrator usuwa się w cień i pozwala nam usłyszeć ich bezpośrednio. Nie jesteśmy już oddzieleni od nich żadnym filtrem. Słuchamy ich słów, argumentów i sposobu myślenia. To, co mówią, pozwala nam poznać ich motywacje, wartości, sposób patrzenia na rzeczywistość oraz relacje z innymi osobami.
Jako czytelnicy stajemy się wówczas domyślnymi słuchaczami ich wypowiedzi. Nie tylko przysłuchujemy się prowadzonej rozmowie, ale zostajemy zaproszeni do wejścia z bohaterami w dialog. Ich pytania, argumenty, wątpliwości czy wyznania wiary zaczynają dotyczyć również nas. Analiza mowy pomaga odkryć nie tylko to, co bohater mówi, ale również dlaczego mówi właśnie w ten sposób i jakiej odpowiedzi oczekuje od swojego słuchacza.
Wskazania do analizy mowy
1. Zapoznaj się z tekstem
Najpierw przeczytaj uważnie tekst i zorientuj się, czy zawiera on dłuższą wypowiedź jednego z bohaterów lub dialog, który można poddać analizie.
2. Kontekst wypowiedzi
Ustal okoliczności, w których została wygłoszona mowa.
Zwróć uwagę:
- kto mówi i do kogo kieruje swoje słowa;
- w jakiej sytuacji i okolicznościach przemawia (czasem trzeba sięgnąć do wcześniejszego kontekstu);
- jaka relacja łączy mówiącego i adresatów;
- jakie uczucia lub napięcia można dostrzec między nimi.
3. Cel wypowiedzi
Z samej wypowiedzi spróbuj odczytać jej zasadniczy cel.
Zapytaj:
- jaki problem chce rozwiązać mówiący;
- jakie wartości lub postawy proponuje;
- do czego chce przekonać słuchaczy;
- jakie pytanie stawia swoim odbiorcom.
4. Jakie akty wypowiedzi (sposoby mówienia) znajdują się w tekście?
Zwróć uwagę, co mówiący czyni poprzez swoje słowa.
Czy:
- opisuje lub opowiada;
- stwierdza, zapewnia, zaprzecza lub polemizuje;
- wyjaśnia, objawia lub tłumaczy;
- rozkazuje, zachęca, prosi, ostrzega, napomina, pociesza;
- dziękuje, pozdrawia, raduje się, modli się.
Jedna wypowiedź może zawierać kilka różnych aktów mowy.
5. Jakich argumentów (środków perswazji) używa?
Zastanów się, w jaki sposób mówiący chce przekonać swoich słuchaczy.
Czy odwołuje się:
- do swojego autorytetu;
- do uczuć słuchaczy;
- do argumentów teologicznych;
- do Pisma Świętego;
- do zasad moralnych;
- do wydarzeń i faktów;
- do własnego doświadczenia.
6. Aktualizacja
Postaw się w miejscu adresatów tej mowy.
Zapytaj:
- do czego ta wypowiedź zachęca mnie dzisiaj?
- jakie pytanie stawia również mnie?
Możesz także odnieść tę mowę do życia Kościoła i zapytać:
- co te słowa mówią o życiu naszej wspólnoty?
- jak powinny kształtować sposób naszego myślenia i działania?
Przykład analizy mowy: 1 Kor 1,10-13.17 – Jedność wspólnoty
1. Zapoznaj się najpierw z tekstem, by zorientować się, czy spełnia on warunki analizy pod kątem mowy.
Przeczytaj uważnie cały fragment. Zwróć uwagę, kto mówi i jaką rolę odgrywa jego wypowiedź w rozwijającej się argumentacji Listu.
10 Przeto upominam was, bracia, w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa, abyście żyli w zgodzie i by nie było wśród was rozłamów; abyście byli jednego ducha i jednej myśli. 11 Doniesiono mi bowiem o was, bracia moi, przez ludzi Chloe, że zdarzają się między wami spory. 12 Myślę o tym, co każdy z was mówi: „Ja jestem Pawła, a ja Apollosa; ja jestem Kefasa, a ja Chrystusa”. 13 Czyż Chrystus jest podzielony? Czyż Paweł został za was ukrzyżowany? Czyż w imię Pawła zostaliście ochrzczeni? 17 Nie posłał mnie Chrystus, abym chrzcił, lecz abym głosił Ewangelię, i to nie w mądrości słowa, by nie zniweczyć Chrystusowego krzyża.
2. Kontekst wypowiedzi
Zanim przejdziesz do analizy samej mowy, spróbuj określić okoliczności, w których została wygłoszona.
Zwróć uwagę:
- kto mówi i do kogo kieruje swoje słowa;
- w jakiej sytuacji przemawia;
- jaka relacja łączy mówiącego z adresatami;
- jakie uczucia można dostrzec między nimi.
Mówi Paweł, a odbiorcami jego słów są Koryntianie.
Z samego tekstu wynika, że we wspólnocie pojawiły się podziały. Doniesienia przekazane Pawłowi przez ludzi Chloe mówią o sporach między wierzącymi. Jedni powołują się na Pawła, inni na Apollosa, jeszcze inni na Kefasa lub Chrystusa. Apostoł zwraca się do nich z troską o jedność wspólnoty.
3. Cel wypowiedzi
Co z samej wypowiedzi można wywnioskować o jej celu?
Zapytaj:
- jaki problem chce rozwiązać mówiący;
- jakie postawy proponuje;
- do czego chce przekonać swoich słuchaczy.
Cel wypowiedzi zostaje wyrażony już na początku, w w. 10. Paweł pragnie, aby między Koryntianami nie było sporów i rozłamów, lecz aby byli jednego ducha i jednej myśli.
4. Jakie akty wypowiedzi znajdują się w tekście?
Zwróć uwagę, co Paweł czyni poprzez swoje słowa.
- w. 10 – upomina i zachęca do jedności;
- ww. 11-12 – ujawnia i opisuje problem podziałów we wspólnocie;
- w. 13 – stawia trzy pytania retoryczne, skłaniając słuchaczy do zastanowienia się nad źródłem ich podziałów;
- w. 17 – wyjaśnia, na czym polega jego apostolska misja.
5. Jakich argumentów (środków perswazji) używa?
Zastanów się, w jaki sposób Paweł przekonuje swoich słuchaczy.
Czy odwołuje się do autorytetu, prawd wiary, faktów czy doświadczenia?
Paweł używa kilku rodzajów argumentów.
- z autorytetu – upomina Koryntian w imię Pana Jezusa Chrystusa (w. 10).
- teologicznych – przypomina, że Chrystus nie jest podzielony, że to Chrystus został ukrzyżowany i w Jego imię zostali ochrzczeni wierzący (w. 13).
- odwołujących się do faktów – wskazuje na swoją misję otrzymaną od Chrystusa: został posłany nie po to, aby chrzcić, lecz aby głosić Ewangelię (w. 17).
6. Aktualizacja
Postaw się w miejscu adresatów tej mowy.
Do czego zachęca mnie dzisiaj ta wypowiedź?
Możesz również odnieść ją do obecnej sytuacji Kościoła i wspólnot, w których żyjesz.
Paweł wzywa do jedności i odrzucenia wszelkich podziałów. Pytanie, które stawia Koryntianom, pozostaje aktualne również dzisiaj.
Jak wygląda jedność we wspólnotach, do których należę? Na czym jest budowana: na Chrystusie czy na ludzkich ambicjach, sympatiach i przywiązaniu do konkretnych osób?
