Znaczna część Pisma Świętego ma formę opowiadań. Ich autorzy nie przekazują jedynie informacji o wydarzeniach z przeszłości, lecz prowadzą czytelnika przez kolejne sceny, aby pomóc mu odkryć działanie Boga w życiu człowieka. Dlatego opowiadania biblijne warto czytać nie tylko z uwagą na to, co się wydarzyło, ale również w jaki sposób historia została opowiedziana.
Uważna lektura pozwala dostrzec rozwój akcji, momenty przełomowe, przemianę bohaterów, a także pytania, które narrator stawia czytelnikowi. Dzięki temu opowiadanie nie pozostaje jedynie historią sprzed wieków, lecz staje się słowem, które zaprasza do spojrzenia na własne życie.
Wskazówki do lektury
1. Przeczytaj całe opowiadanie
Najpierw przeczytaj uważnie cały tekst. Jeśli fragment pochodzi z Oremusa, warto sięgnąć do Biblii i zobaczyć jego szerszy kontekst.
2. Odkryj rozwój wydarzeń
Spróbuj podzielić opowiadanie na kolejne sceny. Zwróć uwagę, jak rozwija się akcja, gdzie pojawia się moment przełomowy i czym różni się sytuacja bohaterów na początku i na końcu opowiadania.
3. Odkryj cel opowiadania
Zapytaj, po co ewangelista lub autor biblijny opowiada tę historię. Jaką prawdę chce przekazać? Do czego pragnie przekonać czytelnika? Jaką postawę chce w nim ukształtować? W odpowiedzi mogą pomóc trzy pytania:
- Jaką informację przekazuje opowiadanie?
- Do czego przekonuje?
- Jaką postawę chce ukształtować?
4. Zwróć uwagę na luki w opowiadaniu
Narrator nie mówi wszystkiego. Czasem pomija pewne szczegóły lub nie opisuje reakcji bohaterów. Takie „luki” nie są przypadkowe. Zachęcają czytelnika do aktywnego udziału w lekturze i do postawienia pytań, na które tekst nie daje gotowych odpowiedzi.
5. Odnieś opowiadanie do swojego życia
Na końcu zapytaj, co ta historia mówi o Tobie. Z którym bohaterem się utożsamiasz? Jaką drogę przemiany pokazuje opowiadanie? Do czego zaprasza Cię dzisiaj słowo Boże?
Analiza opowiadania o Zacheuszu (Łk 19,1-10)
1. Przeczytaj całe opowiadanie
Przeczytaj uważnie cały tekst (Łk 19,1-10). Nie zatrzymuj się na pojedynczych zdaniach. Spróbuj najpierw uchwycić przebieg całego opowiadania. Jeśli korzystasz z Oremusa, warto przeczytać ten fragment w Biblii, zwracając uwagę na jego szerszy kontekst.
2. Odkryj rozwój opowiadania
a) Odkryj kolejne sceny
Podziel tekst na kolejne sceny (zdarzenia) składające się na opowiadanie.
Pomocą mogą być:
- zmiana miejsca,
- zmiana czasu,
- pojawienie się nowej postaci.
Zwróć również uwagę na:
- akcję pierwszoplanową i akcję rozgrywającą się w tle,
- miejsca, w których narrator zatrzymuje akcję, aby przekazać informacje potrzebne do zrozumienia opowiadania (ekspozycja).
Scena I – akcja pierwszoplanowa
1 Potem wszedł do Jerycha i przechodził przez miasto.
Ekspozycja
2 A pewien człowiek, imieniem Zacheusz, który był zwierzchnikiem celników i był bardzo bogaty,
3 chciał koniecznie zobaczyć Jezusa, któż to jest, ale sam nie mógł z powodu tłumu, gdyż był niskiego wzrostu.
Scena II – akcja pierwszoplanowa
4 Pobiegł więc naprzód i wspiął się na sykomorę, aby móc Go ujrzeć, tamtędy bowiem miał przechodzić.
Scena III – akcja pierwszoplanowa
5 Gdy Jezus przyszedł na to miejsce, spojrzał w górę i rzekł do niego: „Zacheuszu, zejdź prędko, albowiem dziś muszę się zatrzymać w twoim domu”.
6 Zszedł więc z pośpiechem.
Scena IV
Akcja pierwszoplanowa
i przyjął Go rozradowany.
Akcja w tle
7 A wszyscy, widząc to, szemrali: „Do grzesznika poszedł w gościnę”.
Akcja pierwszoplanowa
8 Lecz Zacheusz stanął i rzekł do Pana: „Panie, oto połowę mego majątku daję ubogim, a jeśli kogoś w czymś skrzywdziłem, zwracam poczwórnie”.
9-10 Na to Jezus rzekł do niego: „Dziś zbawienie stało się udziałem tego domu, gdyż i on jest synem Abrahama. Albowiem Syn Człowieczy przyszedł odszukać i zbawić to, co zginęło”.
b) Odkryj rozwój wydarzeń
Cel bohatera
Każde opowiadanie rozwija się wokół celu, który stawia sobie główny bohater.
Jaki cel stawia sobie Zacheusz?
„Chciał koniecznie zobaczyć Jezusa” (w. 3).
Od tej chwili czytelnik śledzi rozwój wydarzeń, zadając sobie pytanie:
Czy Zacheusz zobaczy Jezusa?
Rozwój akcji
Przyjrzyj się kolejnym scenom.
- Jakie przeszkody napotyka Zacheusz?
- Jakie wydarzenie zmienia bieg opowiadania?
Przeszkody
- jest zwierzchnikiem celników,
- jest człowiekiem bardzo bogatym,
- jest niskiego wzrostu,
- tłum utrudnia mu dostęp do Jezusa.
Moment przełomowy
Jezus zatrzymuje się pod sykomorą i mówi:
„Dziś muszę się zatrzymać w twoim domu” (w. 5).
Od tego momentu opowiadanie zmienia swój kierunek. Zacheusz doświadcza jednocześnie przyjęcia przez Jezusa i odrzucenia ze strony tłumu.
Sytuacja wyjściowa i sytuacja końcowa
Porównaj początek i zakończenie opowiadania.
Jak zmieniła się sytuacja Zacheusza?
Zmiana sytuacji
Na początku Zacheusz pozostaje sam, stojąc na marginesie wspólnoty.
Na końcu przyjmuje Jezusa do swego domu, a Jezus przywraca mu miejsce pośród ludu, nazywając go „synem Abrahama”.
Zmiana poznania
Na początku Zacheusz chce dowiedzieć się, kim jest Jezus.
Na końcu poznaje nie tylko Jezusa, ale również prawdę o sobie. Spotkanie z Jezusem prowadzi go do nawrócenia i naprawienia wyrządzonego zła.
3. Odkryj cel opowiadania
Po przeanalizowaniu rozwoju wydarzeń zapytaj, po co ewangelista opowiada tę historię.
Jaką informację przekazuje opowiadanie?
- Kim okazuje się Jezus?
- Kim staje się Zacheusz?
Do czego przekonuje?
- Czy człowiek uznawany za grzesznika może się zmienić?
- Dlaczego naprawienie wyrządzonego zła jest znakiem prawdziwego nawrócenia?
Jaką postawę chce ukształtować?
- Jak patrzeć na człowieka oczami Jezusa?
- Jak odpowiadać na doświadczenie Bożego miłosierdzia?
4. Zwróć uwagę na luki w opowiadaniu
Narrator nie opowiada wszystkiego. Celowo pomija pewne informacje, pozostawiając czytelnikowi miejsce na pytania i własną refleksję.
Jakie luki dostrzegasz w opowiadaniu o Zacheuszu?
- Dlaczego Zacheusz tak bardzo pragnął zobaczyć Jezusa? Co wcześniej o Nim słyszał? (w. 3)
- Co przeżywał, gdy usłyszał szemranie tłumu? (w. 7)
- Kim byli ludzie, którzy szemrali?
- Co wydarzyło się podczas pobytu Jezusa w domu Zacheusza? Ewangelista nic o tej rozmowie nie opowiada.
5. Odnieś opowiadanie do swojego życia
Na końcu zapytaj, co to opowiadanie mówi o Tobie.
- Z którym z bohaterów najbardziej się utożsamiam?
- Czy potrafię szukać Jezusa z taką determinacją jak Zacheusz?
- Co w moim życiu wymaga naprawienia?
- Czy wierzę, że Jezus przychodzi również do ludzi, których inni przekreślili?
- Do jakiej zmiany zaprasza mnie dziś to opowiadanie?
