Co pomaga odkryć?
Metoda pomaga odkryć, że przekład biblijny nie jest mechanicznym przeniesieniem słów z jednego języka do drugiego, lecz zawsze stanowi ich interpretację. Porównanie różnych tłumaczeń tego samego tekstu pozwala dostrzec miejsca, w których autor biblijny posługuje się pojęciami lub obrazami otwartymi na różne możliwości przekładu. Różnice między tłumaczeniami stają się wówczas zaproszeniem do głębszego odczytania tekstu.
Kiedy warto ją zastosować?
Metoda szczególnie dobrze sprawdza się podczas lektury tekstów dobrze znanych uczestnikom. Zestawienie kilku przekładów pozwala spojrzeć na nie z nowej perspektywy i zachęca do uważniejszej lektury. Dzięki swojej prostocie może być wykorzystywana zarówno w pracy z dziećmi, jak i z młodzieżą oraz dorosłymi.
Jak ją przeprowadzić?
- Wybrać fragment Biblii, którego przekład budzi wątpliwości lub występują w nim wyraźne różnice między tłumaczeniami.
- Przygotować zestawienie kilku przekładów tego samego tekstu.
- Poprosić uczestników o wskazanie miejsc, w których tłumaczenia różnią się od siebie.
- Postawić pytanie, z czego mogą wynikać te różnice.
- Wspólnie poszukać znaczenia, które najlepiej odpowiada kontekstowi całego tekstu biblijnego.
- Sformułować przesłanie wynikające z dokonanych obserwacji.
Dlaczego warto?
- pokazuje, że przekład jest już interpretacją tekstu;
- zachęca do uważniejszej lektury dobrze znanych fragmentów Biblii;
- rozwija umiejętność krytycznego korzystania z różnych przekładów;
- angażuje wszystkich uczestników i dobrze sprawdza się w pracy grupowej.
Na co uważać?
- prowadzący powinien wcześniej ustalić przyczyny różnic między przekładami, korzystając z przekładu dosłownego, komentarzy lub przypisów;
- celem metody nie jest wskazanie „najlepszego” przekładu, lecz odkrycie bogactwa znaczeń tekstu biblijnego;
- różnice językowe zawsze należy interpretować w kontekście całego opowiadania lub wypowiedzi.
Przykład zastosowania
Iz 58,7 – Kim jest mój bliźni?
Uczestnicy otrzymują zestawienie kilku polskich przekładów Iz 58,7.
| Przekład | Brzmienie tekstu |
|---|---|
| Biblia Tysiąclecia | „Nie odwracaj się od współziomków” |
| Biblia Paulistów | „Nie odwracaj się od twoich bliskich” |
| Biblia Poznańska | „Nie kryj się przed nikim, kto jest ciałem twoim” |
| Przekład ks. L. Stachowiaka | „Przed krewnymi swymi nie uciekaj” |
| Przekład dosłowny | „Od swego ciała nie odwracaj się” |
Następnie uczestnicy odpowiadają na dwa pytania:
- Który przekład jest najbliższy hebrajskiemu oryginałowi?
- Kim jest osoba, wobec której prorok wzywa do czynów miłosierdzia?
Dyskusja prowadzi do odkrycia, że hebrajskie wyrażenie „twoje ciało” nie ogranicza bliźniego do członków własnej rodziny czy narodu. Człowiek potrzebujący jest kimś tak bliskim, jak własne ciało. W świetle tego obrazu uczynki miłosierdzia stają się odpowiedzią na więź łączącą wszystkich ludzi.
Wskazówki dla prowadzącego
Po porównaniu przekładów warto postawić pytanie:
Dlaczego tłumacze wybrali właśnie takie rozwiązanie?
Dzięki temu uczestnicy odkrywają, że każde tłumaczenie wydobywa inny aspekt tekstu. Dopiero zestawienie różnych przekładów pozwala dostrzec pełniejsze znaczenie oryginału.
W analizowanym fragmencie warto również odwołać się do Rdz 2,23, gdzie Adam rozpoznaje Ewę jako „ciało z mojego ciała”. To powiązanie pokazuje, że prorok Izajasz rozszerza pojęcie bliźniego poza więzy rodzinne i etniczne.
Możliwe warianty
- porównanie dwóch pełnych przekładów tego samego fragmentu (np. Biblii Tysiąclecia i Biblii Paulistów);
- wyszukiwanie różnic pomiędzy przekładami, z których korzystają uczestnicy spotkania;
- wykorzystanie także Biblii dla dzieci, aby pokazać, w jaki sposób ten sam tekst może być przekazywany odbiorcom w różnym wieku;
- zakończenie pracy wyborem tłumaczenia, które najlepiej oddaje przesłanie analizowanego fragmentu, wraz z uzasadnieniem tego wyboru.
